Startpagina

Ecologisch Zelf

De natuur dat ben je zelf.
Om te ervaren hoe  alles met elkaar verbonden is moet je naar buiten. Dat kun je niet leren binnen vier muren. Even een luchtje scheppen in je pauze kan ook een les zijn. De filosoof Arne Naess verwijst in zijn boek 'life's philosophy' naar Herakleitos, de Griekse filosoof die beweerde dat 'alles stroomt zoals een rivier'. Ook mensen maken deel uit van deze stroom.
Naess ziet de mens niet als een ego en een begrensd individu, maar gebruikt het begrip 'ecologisch Zelf' om aan te duiden dat de mens één is met zijn omgeving.

Aan de basis van zijn filosofie staat het idee dat alles één is. Hiervoor verwijst Naess naar Spinoza, die schreef: God is de natuur, en God is de enige substantie.

Zonder ervaring en emoties, vond de filosoof, blijft de ontwikkeling van de mens beperkt. In de bergen ervoer Naess hoe hij onderdeel was van het geheel.

Als je iets ervaart, wordt het een fysieke waarheid. Die blijft je bij. Als je alleen iets leert met je hoofd, kun je het weer vergeten. Maar het ervaren van verbinding met de natuur hoeft niet perse op een verre bestemming. Ook in een park in de stad kun je het voelen.
Probeer je terwijl je door het park loopt bewust te zijn van wat binnen komt en wat eruit gaat. Niet alleen je ademhaling, maar ook de kleuren, de temperatuur en de geluiden in het park.

Zelfbehoud

De ontwikkeling van een ecologisch Zelf, in termen van Naess, betekent dat mensen zich bewust worden van hun verbondenheid met hun omgeving. Vanuit dat bewustzijn zullen ze sneller geneigd zijn om te streven naar natuurbehoud, als onderdeel van zelfbehoud. 
'Veel mensen zien de natuur als iets wat buiten henzelf staat. Zorgen voor je omgeving is dan altruïsme.  Maar wanneer je alles ervaart als één, valt het onderscheid tussen altruïsme en egoisme weg. Dan wordt zorgen voor je omgeving een act of beauty, zegt Phoa.

Dit begrip, beautiful acts, staat centraal in de ethiek van Naess. Hij ontleende het egrip aan Kant, die 'schone daden' (die je doet omdat ze in zichzelf waardevol zijn) onderscheidde van morele handelingen ( die je doet omdat het is voorgeschreven). Naess voegde deze twee weer samen. Beautiful acts zijn bij hem handelingen die in overeenstemming zijn met morele  wetten, én verricht worden vanuit een innerlijke motivatie. Door die innerlijke motivatie wordt moreel handelen een natuurlijke neiging of zelfs een gewoonte.

Beautiful acts is te vetalen als ' in mooie gewoonten wonen'. Tegenwoordig hebben we veel ongezonde gewoontes. Mensen leven het grootste deel van de tijd gehaast en binnen vier muren. Naess wilde met zijn filosofie de wereld verbeteren. Wij denken dat de wereld normaal is zoals die nu is ingericht, met winkels vol nieuwe spullen die binnen de kortste keren afval worden en mensen die elke dag in kantoren werken om geld te verdienen. Maar het kan ook anders, gezonder, duurzamer.

Zweverig? 'Zodra iets afwijkt van de gangbare kennis is het geloof, maar het idee dat alles één is, gaat al eeuwen rond. Wat geloof is en wat kennis, is niet zo makkelijk te zeggen. We hebben afgesproken dat geld een bepaalde waarde heeft en gras niet. Maar als onderdeel van de natuur heeft gras net zoveel waarde. Het is leven.

Het blijft een zoektocht, maar uiteindelijk moeten we streven naar een economie waarin ook ecologische waarde meetelt.

Angst is milieuverontreinigend

De meeste mentale activiteit bestaat uit eindeloos heen en weer fietsen tussen het verleden, de toekomst en onze fantasie werelden. Dit is niet alleen zinloos maar zelfs destructief. Hoe? Het wordt gedreven door een milieuverontreinigende brandstof: angst.
Hoe kunnen angst en het milieu met elkaar verbonden zijn!
Bij milieu denken we meestal aan een wereld van fysieke relaties tussen levende wezens, zoals bijvoorbeeld die tussen de bacteriën, schimmels, planten en dieren in een bos. Maar deze relaties zijn gebaseerd op energie-uitwisseling- en angst is een vorm van energie.

Inmiddels zijn we ons er wel van bewust dat als we constant gespannen zijn, dit onze omgeving negatief beïnvloedt . Wanneer wij angstig zijn, beïnvloedt het ook talloze levende 'wezens' in ons- onze lever, onze maag, ons spijsverteringskanaal, de bacterën in onze maag, onze huid.

De negatieve affecten van onze angst en stress blijven niet beperkt tot het lichaam. Onze angst beïnvloedt ook elk wezen waar we mee in contact komen. Angst is een zeer besmettelijke geestestoestand die zich razendsnel verspreidt onder families, gemeenschappen en zelfs landen.

Geografische locatie!
Waar vinden we het tegenovergestelde?  Waar is die 'plek'? Is er een geografische locatie? Het is geen plek in de tijd. Het is de vloeiende tijd en plaats van het huidige moment.

Angst wordt gevoed door gedachten aan het verleden en de toekomst. Wanneer we die gedachten opgeven, geven we ook onze angst op en voelen we ons op ons gemak. Maar hoe geven we gedachten op?
We geven gedachten op door tijdelijk de energie van de denkende functie van de geest terug te trekken en deze te richten op de bewustzijnsfunctie van de geest. Ontspannen en alert bewustzijn is het tegengif voor angst en stress, zowel die in onszelf als in anderen. Het is een milieubewuste manier om te leven, want het heeft een positieve invloed op de gehele atmosfeer.

Je ecologische 'Selfie'

Dankzij onze vergaande technologische ontwikkeling kunnen we de gehele aardbol benutten en ruim boven onze ecologische voetafdruk leven. En wat we kunnen dat doen we ook. Ook al is dat allang niet altijd mogelijk, in een samenleving die de aarde uitput alsof er nog reserveplaneten zijn. 

We moeten veranderen en niet langer alles vermijden wat onlust of ongemak geeft. Dit heeft namelijk ongezonde gevolgen. We willen wel veranderen, maar we willen niet beïnvloedbaar zijn, wel onszelf beïnvloeden. En vaak kunnen we daar nu juist niks van. We sjoemelen wat af. We hebben allemaal twee kanten in ons die elkaar tegenwerken, degene die het 'leuk' wil hebben en degene  die aan verantwoordelijkheden en aan hogere idealen denkt. Uiteindelijk blijven we toch vaak primitieve wezens bij wie genot en gemak vooropstaan.

Het voeren van de regie over je eigen gedrag, vereist een vorm van zelfcontrole/censuur. Als je dat kunt, ben je niet overgeleverd aan primaire en tijdelijke impulsen. Erg  belangrijk is zelfbeheersing, iets kunnen en durven uitstellen ten behoeve van een groter doel.

Mensen verschillen van elkaar in hun vermogen tot zelfsturing. Mensen die er goed in zijn, blijken daar veel voordeel van te ondervinden: ze zijn gezonder, ze zijn minder verslaafd, ze staan er financieel beter voor, in relaties zijn ze trouwer, als werknemer presteren ze beter en als leidinggevende worden ze gezien als bekwamer en rechtvaardiger. Goede zelfsturing komt het vertrouwen ten goede.

Ben je een goede manager van je eigen gedrag, dan is dat dus niet alleen prettig voor jezelf, maar ook voor de mensen in je omgeving. Zelfsturing is te leren. Mensen denken in elke levensfase dat ze klaar zijn met leren en ontwikkelen. En in elke leeftijdsfase blijken ze ongelijk te hebben; ze blijven daarna veranderen. 

Lang is er gedacht dat het goed was om een hoge zelfwaardering aan te leren. Met al die zelfwaardering is een narcistische samenleving ontstaan, waarin iedereen zichzelf ongelofelijk bijzonder vindt en kinderen 'beroemd worden' als ambitie hebben. Dan hebben we meer aan zelfsturing. Zelfsturing betekent dat je zelf kiest of en wanneer je lekker gaat zitten niksdoen of uit eten gaan zonder schuldgevoel. Het betekent dat omstandigheden, verleidingen of afleiding niet de regie hebben over je leven, je werk of je relaties, maar jijzelf.

Zelfsturing is daadwerkelijk gedrag en kan een beter mens van je maken. Het helpt je om trouw te zijn aan je morele kompas. Uit recent onderzoek blijkt dat mensen elkaar juist hierop beoordelen. De moraliteit van anderen is meer bepalend voor hoe positief we over ze denken, dan hoe symphatiek ze zich gedragen; het wordt meer gezien als de kern van iemands identiteit en van wat iemand werkelijk waard is.

Een goede zelfsturing speelt een rol bij wat vroeger 'karakter' werd genoemd: deugden als  verstandigheid, geduld, maat houden, volhouden, trouw zijn aan de waarden waarin je gelooft en loyaal aan de mensen om je heen. Leef niet onder de maat, leef de beste versie van jezelf.

Bio-industrie

Neem de bio-industrie: mensen denken als het echt zo erg was zou de politiek er wel wat aan doen. En politici zeggen: als mensen het echt zo erg zouden vinden zouden ze het vlees niet kopen. ze wijzen naar elkaar en doen niets.